Sivas Kongresi, 4–11 Eylül 1919 tarihleri arasında o dönemde Sivas Lisesi olarak kullanılan binada toplandı. Kongrenin amacı, işgaller karşısında farklı bölgelerde oluşan direniş iradesini ülke çapında ortak bir program etrafında birleştirmekti. Ulaşım güçlükleri, işgal koşulları ve İstanbul Hükûmeti’nin engelleme çabaları nedeniyle planlanan bütün delegeler Sivas’a gelemedi; buna rağmen toplantı temsil niteliği ve aldığı kararlarla Millî Mücadele’nin yönünü belirledi.
Kongreye giden yol
Amasya Genelgesi’nde ülke çapında bir kongrenin Sivas’ta toplanması kararlaştırılmıştı. Erzurum Kongresi’nden sonra Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları Sivas’a ulaştı. Şehirdeki hazırlıklar yalnızca toplantı salonuyla sınırlı değildi; güvenlik, haberleşme, konaklama ve delegelerin karşılanması için yerel halk ile yöneticiler de sorumluluk üstlendi. Bu süreç, Sivas’ın coğrafi bakımdan görece güvenli ve ulaşılabilir bir merkez olarak seçilmesinin önemini gösterir.
Alınan kararların anlamı
Kongrede vatanın bölünmez bütünlüğü vurgulandı, manda ve himaye düşüncesi reddedildi ve millî iradenin esas alınacağı belirtildi. Bölgesel müdafaa cemiyetleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildi. Heyet-i Temsiliye’nin yetkisi bütün ülkeyi kapsayacak biçimde genişletildi. Bu adımlar, mücadeleyi dağınık yerel tepkilerden ortak siyasi ve idari yönetime taşıdı.
Kongre sonrasında İrade-i Milliye gazetesinin çıkarılması da kararların ve mücadelenin kamuoyuna anlatılması bakımından önemliydi. Telgraf ağı üzerinden yürütülen haberleşme, Sivas’ı yalnızca bir toplantı yeri değil, fiilî bir karar merkezi hâline getirdi.
Bugün Sivas Kongresi’ni izlemek
Kongre salonu, telgraf odası, Atatürk’ün çalışma ve dinlenme odaları ile döneme ait belgeler bugün Atatürk ve Kongre Müzesi’nde görülebilir. Ziyaret sırasında yalnızca karar metinlerine değil, toplantının hangi imkânlarla yürütüldüğüne de bakmak gerekir. Böylece 1919’un siyasi tarihi, kullanılan masa, matbaa, telgraf ve gündelik çalışma mekânları üzerinden somutlaşır.